ڕوانگە ـ لەڕووی یاساییەوە تاوان و توخمەکانی تاوان بەسەر چوار جۆری سەرەکی دابەشکراون و پایەکانی تاوانیش بە سەر سێ پایەی بنەڕەتی دابەشکراون ، ئەمە لێدەگەرێن بۆ یاساناسان و کۆمەڵناسان ئەوەی دەمەوێت بیڵێم ئەوەیە کە زۆر جار ناکۆکی نێوان ئینسانەکان هۆکاری زۆر سادەن و بەڵام کەڵەکەبوونی ناکۆکییەکان و نەبوونی لێبوردەیی و دیدێکی تەندروست لەکاتی خۆیدا کارەساتی ناخهەژێنی لێ دەکەوێتەوە ، بەراورد بە کۆی دیاردەکانی تری کوشتن لە چەند ساڵی ڕابردوو دا لە هەرێمی کوردستان ، ئەم دوو کوشتنەی دوای لەم مانگی پیرۆزی رەمەزاندا مەبەستم ( قەتڵوعامەکەی دکتۆر سیروان مەحمود لە هەولێر لەگەڵ ماڵە خەزورانی و کۆمەڵکوژییەکەی گوندی گریزە لە شاری سلێمانی لەلایەن کەسێک بەناوی بەشیر سالار ) ڕێچکەیەکی تری کوشتن و تاوانی بەکۆمەڵە کە هەرەسی ئەخلاقی کۆمەڵایەتی بەدوای خۆیدا هێناوەو کۆمەڵگا بەرەو داڕمان دەبات .
لەدیدی منەوە قۆناغێکی نوێ لەکوشتن و قەتڵوعامی بەکۆمەڵ خولقاوە کە کۆمەڵگای کوردی بەرەو جۆرێک لە هەرەسی ئەخلاقی کۆمەڵایەتی دەبات ، کوشتن و قەتڵوعامی خێزانەکان لە بۆشاییەوە دروست نەبووە و کاتیک ئەخلاق هەرەس دەهێنێت، مرۆڤ پێویستی بەپڕکردنەوەی ئەو بۆشاییەیە کە هەرەسی ئەخلاقی دروستی کردووە ، ئەم داڕمانە ئەخلاقیە بوعدێکی سیاسی هەیە و لە شەقوەشاندن لە مامۆستایانەوە دەست پێدەکات تا دەگاتە برۆتاشینی رۆژنامەنوسان و سەرتاشینی هونەرمەندان کوشتنی خەلک لەسەر فول لایت و سوتاندنی ڕیشی مامۆستایانی ئاینی و هەڵکوتانە سەرماڵان ، دەستپێکی شەقوشاندن لە مامۆستایان ئامانجێکی سیاسی لە پشتەوە بوو کە پیشەی مامۆستا و پایەو مەقامی پەروەردە لە دیدی گشتی دا بێبایەخ بکەن ، لەپاڵ ئەوەی لەم چەند ساڵەی ڕابردوودا بینرا لەناو هۆڵەکانی خویندن و بەتایبەت لە فرۆشتن و زانینی پرسیارەكانی قۆناغەكانی نۆیەم و دوانزیەم ، لەتاقیكردنەوەی نیشتمانیدا، بەجۆرێك ڕەنگدانەوەی خراپی هەبوو لەناو خوێندكاران و كۆمەڵگەشدا، هەیبەت و ناوی پرۆسەی پەروەردەو فێربوونی بۆئاستێكی زۆر خراپ دابەزاندووە .
دواتر خۆشترین جێگە بۆ مرۆڤ باوەشی دایک و پشتیوانی باوک و هەبوونی خێزانە، ئاخر کۆڵەکەی ڕاگرتنی خیزان لەسەر شانی باوک و خەمخۆری دایک ڕاوەستاوە و خێزانیش دێرینترین دامەزراوەی کۆمەڵگایە کە کاریگەری لەسەر یەکە کۆمەڵایەتیەکان هەیە ، داڕمانی خێزان دەستپێکی داڕمانی کۆمەلگایە، دروستبوونی هەر کەلێنێک لەنێوان ئەندامانی خێزان ئەوا وردە وردە ئەو خێزانە لەبەر یەک هەلدەوەشیتەوەو ئیدی هەڵهاتن لەبەرپرسیارەتی دروستدەبێت، دایک و باوکیش پێویستە بەر لەپەروەردەکردنی منداڵەکانیان لەپەروەردەکردنی خۆیانەوە دەستپێبکەن، چونکە چارەنوسی منداڵەکان لەسەر رەفتاری دایک و باوک ڕاوەستاوە، هیچ خێزانێک یان تاکێک ناتوانێت بەبێ خۆ پەروەردەکردن خۆی ڕابهێنێ لەگەڵ خۆگونجاندن لەڕووداو پێشهاتەکان.
مرۆڤ کائینێکی کۆمەڵایەتی پەروەردەییەو دەبێ بەردەوام لەڕێگەی دیدێکی ڕەخنەگرانەوە خۆی پەروەردە بکاتەوە، سیستەمی پەروەردەیش کاتێک سیستەمە کە بناغەو ڕێگا خۆش بکات بۆ دیدێکی تەندروستی ڕەخنەگرانە و پەروەردەی ڕاستەقینە وێڵی ئازادییە نەک کۆنترۆڵکردنی مرۆڤەکان ، ئۆگست کۆنت قسەهەکی جوانی هەیە کە دەڵێت: مرۆڤایەتی پێش هەر شۆڕشیکی سیاسی پێویستی بە شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی - فیکری هەیە. لە دیدی منەوە ئەو ستەمکارییەی کە ئیستا قۆناغێکی نوێ لە کوشتنی بە کۆمەڵ لەناو خیزانەکاندا لێکەوتووەتەوە بەرهەمی ئەو سیستەمە سیاسییەیە کە کار لەسەر تێکشکاندنی ئینسانی کورد دەکات.